نشست همکاریهای پژوهشی آموزشی رییس بنیاد ایرانشناسی با رییس بنیاد فردوسی + گزارش آیین بزرگداشت ابوريحان بيرونی
خبرنگار: مهدی احمدی
عکاس: نرگس صافی
به گزارش اختصاصی پایگاه خبری شاهنامه
نشست همکاریهای پژوهشی آموزشی دکتر محمدحسین رجبی دوانی، رییس بنیاد ایرانشناسی با مهندس یاسر موحدفرد، رییس بنیاد فردوسی با همدلی فراوان برگزار شد.
در این نشست گزارشی از دو دهه فعالیتهای اجرایی، برونمرزی، فرهنگی، هنری، آموزشی و پژوهشی بنیاد فردوسی ارایه شد و بازدیدی از نمایشگاههای زبان و ادب پارسی بنیاد ایرانشناسی انجام گرفت و از اعضای بنیاد فردوسی دعوت شد تا در طرحهای اجرایی، آموزشی و پژوهشی مشترک بنیاد ایرانشناسی را همراهی نماید.
آیین بزرگداشت هزار و پنجاهمین زادروز «ابوریحان بیرونی»، شانزدهم شهریورماه ۱۴۰۱ به کوشش بنیاد ایرانشناسی برگزار شد.
این رویداد با همکاری دانشگاه شهید بهشتی، وزارت امور خارجه، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، کمیسیون ملی یونسکو ایران، فرهنگستان علوم، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، فرهنگستان علوم پزشکی و انجمنهای مرتبط با مشاهیر و مفاخر کشور و حضور و همراهی سفارت تاجیکستان و سفارت ازبکستان و سخنرانی نمایندگان این نهادهای علمی و فرهنگی با حضور پژوهشگران کشورهای گوناگون و مدیران بنیاد فردوسی بهگونه حضوری و مجازی در بنیاد ایرانشناسی برگزار شد.
در این آیین، دکتر محمدحسین رجبی دوانی، رییس بنیاد ایرانشناسی، دکتر شیدا مهنام، معاون اطلاعرسانی و همکاریهای علمی و بینالمللی بنیاد، دکتر غلامعلی حداد عادل، رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دکتر سعداله نصیریقیداری، رییس دانشگاه شهید بهشتی، دکتر سید علی یزدیخواه، نایب رییس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، دکتر علیاکبر متکان، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو ایران؛ دکتر احمد پاکتچی، سفیر و نماینده دائم ایران در یونسکو، دکتر مظفر محمدی، وزیر مختار سفارت تاجیکستان در ایران، دکتر محسن ناصری، نماینده فرهنگستان علوم پزشکی و دکتر رسول جعفریان، نماینده فرهنگستان علوم سخنرانی کردند.
در آغاز این ویژهبرنامه دکتر شیدا مهنام، ضمن خوشامدگویی به مهمانان و تسلیت اربعین حسینی، گفت: مشاهیر، مفاخر، بزرگان و دانشمندان دو شناسه و دو هویت قدرتمند ایران را به ما یادآوری میکنند:
۱- تمدن عظیم و باشکوه ایرانزمین
۲- برجستگی این مشاهیر و اندیشمندان در دین مبین اسلام.
این هویتها در دنیای ناآرام و متوحش امروز، مظهر عدالتطلبی، تمدن و صلحطلبی برای ایران است. جای بسی تأسف خواهد بود که با وجود چنین هویتی، روشنگری و چراغ هدایت را از دست بدهیم؛ چرا که با وجود این مشاهیر و مفاخر حتی در عرصههای سیاسی، اقتصادی و از منظر دیپلماسی عمومی میتوانیم برجستگیها و ظرفیتهای تمدن ایران اسلامی را نقد و معرفی نماییم.
اینگونه مراسم و یادبودها در هر جایگاه اجتماعی تلنگری است برای نگاهی دوباره به اندیشه، سیره تفکر و دانش این اندیشمندان، که چگونه زیستند و چگونه آموختند؟
که پس از هزاران سال هنوز یاد و نشانی از علم، تفکر و تدبیر آنها باقی است.
ابوریحان بیرونی یکی از اندیشمندان ارزشمند تاریخ و تمدن ایران اسلامی است، که هزار و پنجاهمین سال تولدش از سوی یونسکو برای سال میلادی ۲۰۲۳ – ۲۰۲۲ به ثبت جهانی رسیده است،تا دنیا نگاه ویژه و دوبارهای به آرا و اندیشهها و سیره تفکر و مشی زندگی وی داشته باشد.
سپس دکتر رجبیدوانی، رییس بنیاد ایرانشناسی در با بزرگداشت اربعین حسینی و سپاسگزاری از همکاری صمیمانه نمایندگان کشورهای تاجیکستان و ازبکستان، سازمان یونسکو و دانشگاه شهید بهشتی در برگزاری این رویداد عنوان کرد: بنیاد ایرانشناسی در دوره نوین خود، تاریخ ایران را در سه دوره باستان، اسلامی و انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار خواهد داد. این موضوع از آن روی اهمیت دارد که بتوانیم رسالت شناخت و شناساندن ایران را در سطح ملی، منطقهای و بینالمللی انجام دهیم. بزرگداشت شخصیت برجسته اسلامی، شیعی و جامعالاطرافی مانند ابوریحان بیرونی بعد از برگزاری همایش ابوعلی سینا در بنیاد ایرانشناسی شعبه استان همدان از اقداماتی است که برای آشنایی نسل جوان از معارف خود صورت گرفته و ادامه خواهد داشت. ابوریحان بیرونی، حکیمی جامعالاطراف بوده که به علوم مختلفی اشراف داشته است. یکی از تخصصهای ایشان، آشنایی با دانش گاهنگاری و تقویمنگاری بوده که وی در آثار باقیه در بیان ماههای قمری و ذکر حوادث ماه صفر آورده است که سر مبارک سیدالشهداء در این ماه به پیکر مقدسشان ملحق گشت. چنانچه میدانیم برای مکان دفن سر مبارک امام حسین روایتهای متفاوتی وجود دارد اما نقل قول ابوریحان را با توجه به اشراف او بر تاریخ باید ارجح دانست. در این زمینه علامه مجلسی نیز با نظر ابوریحان بیرونی موافق است.
دکتر رجبیدوانی ادامه داد: شرافت بدن به سر است و از این رو بزرگداشت اربعین برای شیعیان افضل بر روز عاشورا است.
بر این پایه، بنیاد ایرانشناسی بر آن است تا چهرههای بزرگ گذشته ایران اسلامی را معرفی کند و نسل جوان امروز را با چهرههای زنده اندیشمند ایرانی آشنا نماید.
دکتر نصیریقیداری در سخنانی گفت: در سه همایشی که پیش از این در بزرگداشت ابن هیثم برگزار شده است، یک خط فکری را پیگیری کرده بیان کرد ابوریحان بیرونی، ابنسینا، ابنهیثم و عبدالرحمان صوفی چهار دانشمند بزرگی هستند که در سده سوم و چهارم هجری قمری حضور داشتهاند. تلاشهای صورت گرفته توسط این بزرگان و دیگر علمای این دوره موجب آن شد که تمدن اسلامی از قرن ۳ تا قرن ۷ هجری قمری به اوج برسد. روششناسی علمی مبتنی بر تجربه از مهمترین دستاوردهای این چهار دانشمند بزرگ است. ابوریحان بیرونی با مشاهده و تجربه در حوزههای گوناگون علمی یکی از سرآمدان روزگار خود به شمار میرود. ابوریحان با تکیه بر روششناسی علمی و کاربرد عقل و تجربه دستاوردهای بسیاری را برای تمدن اسلامی به ارمغان آورد. این درحالی است که جهان امروز با سرقت ادبی و محتوایی بنیانگذاری این شیوه علمی را به راجر بیکن منتسب کرده است.
دکتر حداد عادل از دیگر سخنرانان این رویداد، ضمن سپاسگزاری از دستاندرکاران همایش به اهتمام به بزرگداشت ابوریحان، اظهار کرد: بهعنوان یک ایرانی ایران دوست برای بنیاد ایرانشناسی اهمیت خاصی قائل هستم. وی از همراهی خود بهعنوان هیأت امنای بنیاد ایرانشناسی یاد کرد و یاد زندهیاد دکتر حسن حبیبی مؤسس بنیاد را گرامی داشت. همچنین برای سیدمحمد خامنهای، رییس پیشین این بنیاد و دکتر رجبیدوانی، سومین رییس بنیاد ایرانشناسی آرزوی موفقیت کردند.
وی ادامه داد: در این رویداد بهصورت کلی و برگرفته از مدخل ابوریحان در دانشنامه جهان اسلام است. این دانشنامه که از افتخارهای ایران است با مداخلی از قبیل زندگی، مذهبی، ریاضیات و نجوم، داروشناسی، کانیشناسی، جغرافیا و موارد دیگر و دو مقاله مستقل پیرامون کتاب ماللهند و آثار باقیه توضیح مفصلی درباره ابوریحان ارایه میدهد.
وی ابوریحان را حکیمی جامع بازشناسی کرد که چیرگی بر دانشهای زمان خود داشته و همواره از گهواره تا گور به دنبال کسب معرفت بوده است. او برخی از کتابهایاش را در ۲۸ سالگی و برخی دیگر را در ۸۰ سالگی نگاشته است. ۱۸۰ کتاب و رساله و مقالهای که به وی منتسب است، نشان از فعالیت بسیار او در حوزههای گوناگون دارد اما شوربختانه تنها ۲۸ اثر او بر جای مانده است. توجه ویژه به دانشهایی که امروزه با عنوان علوم انسانی شناخته میشوند وجه ممیز ابوریحان از معاصرانش بهشمار میرود.
ابوریحان روح نقّاد و استقلال رأی داشته است. کتاب اساله و اجوبه او که پرسشها و پاسخهای میان او و ابنسینا است به درستی نشان از این روحیه نقادی و استقلال رأی دارد.
دکتر حداد عادل در ادامه تجربهگرایی و عملگرایی را از دیگر ویژگیهای ابوریحان برشمرد.
در ادامه این برنامه دکتر علیرضا دلخوش، ضمن بیان سخنانی درباره ابوریحان بیرونی، پیام دکتر امیر عبدالهیان وزیر امور خارجه ایران را خواند. متن این پیام به شرح زیر است:
ایران عزیز و مناطق پیرامونی آن به مدت بیش از هزار سال مهد تمدن و علوم بشری بوده و منطقهای که از جیحون تا فرات امتداد داشت همواره از قطبهای این تمدن درخشان بهشمار میآمدهاند. ظهور صدها شخصیت بزرگ در رشتههای مختلف علمی، هنری و ادبی در این بازه زمانی و در این حوزه جغرافیایی، گواه این مدعا است. یکی از این شخصیتهای بزرگ که بر قلههای دانش و افتخارهای بشری درخشش مینماید، حکیم عالیقدر «ابوریحان بیرونی» میباشد. شخصیتی کمنظیر و ذوابعاد که در رشتههای گوناگون علمی مانند ریاضی، نجوم، طب، تاریخ و فلسفه جزو سرآمدان و ازجمله مفاخر جهان به شمار میرود و دستاوردها و میراث علمی او با گذشت بیش از هزار سال، همچنان در شمار گرانبهاترین گنجینههای بشری قرار دارد. جهان امروزی و خصوصاً ملتهای منطقه بسیار خوشوقتاند که از وجود گوهر گرانبهایی چون ابوریحان آگاهند و به آثار او دسترسی دارند.
بررسی شخصیت و اثرهای حکیم ابوریحان بیرونی بهدلیل جامعیت علمی و ذوابعاد بودن ایشان از جنبههای گوناگون آموزنده و دارای اهمیت است اما آنچه که اینجانب مایلام بر آن تأکید کنم، دو بعد «اسلامی» بودن و «فراملی» بودن این شخصیت بزرگ است.
از طرفی، رشد و بالندگی بیرونی و دستاوردهای علمی کمنظیر او در فضای فرهنگی منبعث از اسلام رخ داده و اثباتکننده این حقیقت است که اسلام، دینی سازنده و پیش برنده است که به سعادت دنیوی و اخروی بشر توأمان نظر دارد و راه این سعادت را علمآموزی میداند. از سوی دیگر، «بیرونی» را میتوان به معنی واقعی کلمه، نماد همبستگی ملتهای منطقه دانست. او به مانند بسیاری دیگر از مفاخر این منطقه در قالبهای تنگ نژادی، جغرافیایی و سیاسی نمیگنجد و شخصیتی فراملی و منطقهای است. او در ازبکستان امروزی به دنیا آمد و تحصیل علم را شروع کرد، در گرگان ایران زیست و به تحصیل و تدریس پرداخت و در هند به کشف ناشناختهها رفت و سرانجام در افغانستان امروزی آرمید. امروز بزرگداشت بیرونی، بزرگداشت دوستی، همگرای و تقویت همکاریهای منطقهای است. شخصیت کمنظیر بیرونی و عمر پر برکت او میتواند چراغ راهی باشد برای حرکت امروز ملتها و دولتهای منطقه به سمت همگرایی فرهنگی؛
دستگاه دیپلماسی کشور با اذعان به اهمیت بیبدیل همکاریهای فرهنگی میان کشورها و ملتهای همسایه، خود را موظف به استفاده بهینه از فرصت گرامیداشت چهرههای فرهنگی شاخصی همچون حکیم ابوریحان بیرونی برای نزدیکتر کردن ملتهای منطقه و اجرای سیاست همسایگی در دولت سیزدهم دانسته و بر همین اساس اینجانب لازم میدانم از همه دستاندکاران این همایش و کسانی که ما را مهمان هزار و پنجاهمین سال تولد او کردند به ویژه بنیاد ایرانشناسی سپاسگزاری کنم.
در ادامه برنامه دکتر سیدعلی یزدیخواه، نایب رییس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، دکتر علیاکبر متکان، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو- ایران، دکتر احمد پاکتچی، سفیر و نماینده دائم ایران در یونسکو، دکتر مظفر محمدی، وزیر مختار سفارت تاجیکستان در ایران، دکتر محسن ناصری، استاد دانشگاه و نماینده فرهنگستان علوم پزشکی، دکتر رسول جعفریان، استاد دانشگاه و نماینده فرهنگستان علوم به ایراد سخنرانی داشته و در پایان این آیین از سوی رییس بنیاد ایرانشناسی از سخنرانان تجلیل به عمل آمد.
