از باغ فردوس شمیران تا موزه سینمای ایران
به گزارش پایگاه خبری شاهنامه،
کاخ باغ فردوس، میراث دوره قاجار است که در شمیران خیابان ولیعصر، محله باغ فردوس کوچه بخشایش واقع شده، این اثر با نام عمارت باغ فردوس در تاریخ یازدهم امردادماه ۱۳۷۶ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۶ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
باغ فردوس یکی از خانههای تاریخی ویژه تهرانگردی است که در یکی از محله های قدیمی منطقهای در پایتخت ایران به همین نام قرار دارد که از سلسله قاجار تا به امروز به جای مانده است؛
این بنای شکوهمند تاریخی از سال ۱۳۸۱ به عنوان موزه سینما مورد بهره برداری قرار گرفت.
ویژگیهای باغ فردوس تهران
مساحت این باغ ۲۰ هزار متر مربع و عمارت آن در سه طبقه و زیرزمین با زیربنای هزار متر مربع بنا نهاده شده است.
شیب زمین آن از شمال غربی به جنوب شرقی است و تندی این شیب به حدی است که کف طبقه نخست بنا با قسمت جنوبی باغ و سقف آن با قسمت شمالی باغ هم سطح است. عمارت باغ فردوس دارای گچبریهای زیبا و ستونهایی گرد و قطور که دورتادورش با گچ بریهایی هنرمندانه منقوش شده است.
پیشینه باغ فردوس
به دستور محمدشاه قاجار در سال ۱۲۶۴ قمری، کاخی برای او در نزدیکی تجریش ساخته شد اما همزمان با بیماری و مرگ او قصر نیمهتمام ماند و وی در همان قصر نیمهتمام به نام محمدیه در محله محمودیه شمیران از دنیا رفت.
همزمان با ساخت کاخ محمدیه، درباریان نزدیک به او نیز در همان حوالی اقدام به احداث باغ یا عمارت ییلاقی کردند. از جمله حسینعلیخان معیرالممالک باغی احداث کرد که به باغ فردوس مشهور شد.
عمارت باغ فردوس در دو طبقه به سبک قاجاریه و مشهور به گوش فیل بنا گذاشته شد. زمینهای قسمت جنوبی و سراشیبی باغ نیز با سنگچینهایی به صورت هفت قطعه مسطح و مطبق درآمد و روی هر یک از قطعهها، استخری با فوارههای فراوان احداث شد.
استخرها به گونهای ساخته شده بودند که از فاصلههای دورتر، بزرگتر به نظر میآمدند.
دوستعلیخان نظامالدوله، پسر حسینعلیخان به همت معماران اصفهانی و یزدی، ساختمانی در قسمت جنوبی باغ برپا کرد و نام آن را رشک بهشت گذاشت؛
پلکان و بخشهای دیگری از ساختمان از مرمر اعلای یزد و دیوارهای داخل اتاق با کاغذهای طلایی برجسته پوشانده شده بود؛ پسرش دوستمحمد خان معیرالممالک توجه چندانی به باغ و ساختمان آن نکرد و با گذشت زمان ساختمان رو به خرابی گذاشت تا حدی که سنگهای مرمر آن کنده و به عمارت امیریه (مدرسهنظام) برده شد.
پس از آن مالکیت باغ چند بار دست به دست شد تا سرانجام در سال ۱۳۱۸ ق، در زمان سلطنت مظفرالدین شاه قاجار، محمدولی خان سپهسالار تنکابنی آن را از ورثه امینالملک خرید.
سپهسالار، افزون بر ایجاد فواره و استخرهای مطبق، قنات باغ فردوس را نیز احیا کرد و سر دری با شکوه در مظهر قنات، میدان گاه فعلی باغ فردوس ساخت اما به دلیل بدهی به تجارتخانه طومانیانس، باغ را به او داد و طومانیانس نیز باغ را در ازای بدهی به دولت رضاخان واگذار کرد.
باغ فردوس از مدرسه تا نمایشگاه
در سال ۱۳۱۶ خورشیدی، وزارت وقت معارف (وزارت کنونی آموزش و پرورش) آن مکان تاریخی را خرید و ساختمان را مرمت و دبیرستان شاپور تجریش را در آن تأسیس کرد؛
در دوره پهلوی دوم در سال ۱۳۵۰ ساختمان موجود در باغ به مرکز فرهنگی و هنری و نمایشگاهی تبدیل شد و پس از انقلاب مردم ایران در اختیار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار گرفت.
مؤسسه لغت نامه دهخدا در باغ فردوس
زندهیاد دکتر محمود افشار یزدی در سال ۱۳۱۶ خورشیدی بخشی از باغ و ساختمان اندرونی را که حدود ۶ هزار متر مربع بود، خرید و به تدریج با خریدن قطعههای اطراف، مساحت باغ را به ۱۲۰۰۰ متر مربع رسانید. سپس در سال ۱۳۳۷ باغ و ساختمانهای داخل آن را وقف امور فرهنگی کرد؛
از جمله در سال ۱۳۵۲ خورشیدی، بخشی از آن برای استقرار مؤسسه لغت نامه دهخدا و مؤسسه باستانشناسی به دانشگاه تهران واگذار شد که همچنان دایر است.
از ستاد جشن هنر شیراز تا موزه سینمای ایران
در سال ۱۳۸۰ خورشیدی با پشتیبانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت امور سینمایی، سازمان میراث فرهنگی، شهرداری تهران و بنیاد سینمایی فارابی در باغ فردوس، موزه سینمای ایران كه در دوره پهلوی دوم، ستاد جشن هنر شیراز و نمایشگاه هنرهای تجسمی و محل اجرای كنسرت موسیقی بود و سپس در سالهای پس از انقلاب ایران، مركز آموزش فیلمسازی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شد که با حضور رئیسجمهور دولت اصلاحات، افتتاح شد.
گزارش: یاسر موحدفرد
عکاس: زهرا شکری
